Mińsk Mazowiecki

Mińsk leży na Wysoczyźnie Kałuszyńskiej we wschodniej części województwa mazowieckiego w odległości 38 km od centrum Warszawy. Geograficznie jest to Nizina Południowopodlaska, a historycznie i kulturowo Mazowsze.
Stanowi ono lokalne centrum gospodarcze (rozwinięte handel, usługi i przemysł), edukacyjne (szkoła wyższa, 6 szkół średnich, uniwersytet trzeciego wieku), militarne (baza lotnicza, żandarmeria i wojskowa komenda uzupełnień), kulturalne (dom kultury, szkoła artystyczna, 2 biblioteki, 2 muzea), ale przede wszystkim jest miejscem zamieszkania i wypoczynku wielu ludzi pracujących w Warszawie.
W Mińsku znajduje się kilkanaście obiektów wpisanych do rejestru zabytków oraz całe obszary zabudowy chronione przez plan zagospodarowania przestrzennego.

Przez miasto przeływa Srebrna – struga o długości 13,86 km. Swoje źródła ma na północny wschód od Mińska Mazowieckiego. W mieście przepływa przez Park im. Dernałowiczów, między Starym Rynkiem i Sendomierzem i przy Górkach, następnie wyznacza granicę miasta (dokładnie Kędzieraku), a następnie po krótkim fragmencie przez gminy Mińsk Mazowiecki i Dębe Wielkie wpada do Mieni w miejscowości Podrudzie. Jej wody są w znaczący sposób zasilane przez kanały burzowe i wypływ z oczyszczalni ścieków. Największym i lewobrzeżnym dopływem jest Wiśniówka, która uchodzi do Srebrnej w Karolinie.

Zdjęcie lotnicze znad wschodniej części miasta w kierunku zachodnim

By Jacek Maria Jeliński – z kolekcji autora, CC BY-SA 3.0, Link do zdjęcia

Rzeka Srebrna – Leśnictwo Stankowizna

By Profsowa – Praca własna, CC BY-SA 3.0, Link do zdjęcia

Historia Mińska sięga ponad sześciuset lat. Od 29 maja1421 miejscowość posiada prawa miejskie. Prawa te nadał książę mazowiecki Janusz I Starszy, a pierwszym właścicielem był Jan z Gościeńczyc herbu Prus III. Już w 1422 rozpoczął działalność kościół parafialny (w miejscu obecnego kościoła, przy Starym Rynku). XV i XVI wiek to szybki rozwój miasta i powstanie sąsiedniego Sendomierza. Gorszym czasem dla miasta był XVII i XVIII wiek (m.in. agraryzacja i potop szwedzki).
W lipcu 1816 Mińsk stał się stolicą obwodu stanisławowskiego. Od tej pory, z przerwą w latach 1975–1999, jest siedzibą powiatu.

W czasach powstania listopadowego i powstania styczniowego okolice Mińska były terenem licznych potyczek. W 1867 r. oddano do użytku Kolej Warszawsko-Terespolską (całą linię). Od 1870 roku właścicielami miasta byli Dernałowiczowie. W 1873 polski przedsiębiorca Konstanty Rudzki założył w mieście zakłady odlewnicze pod nazwą Fabryka Machin i Odlewów Żelaznych „K. Rudzki i Spółka”. Fabryka ta od 1881 roku rozpoczęła produkcję rur lanych, a od 1890 wytwarzała także rury wodociągowe, sprzęt kolejowy oraz konstrukcje stalowe przeznaczone głównie do budowy mostów. Pod koniec XIX wieku Konstanty Rudzki zatrudniał w niej ok. 1000 robotników, a jego firma była trzecią pod względem wielkości z branży budowy maszyn w całym Królestwie Polskim. Główne zakłady przedsiębiorstwa znajdowały się w Mińsku Mazowieckim, gdzie wykonywane były elementy konstrukcji stalowych do budowy mostów przeznaczonych dla całego Imperium Rosyjskiego. W okresie tym firma „Rudzki i Ska” przygotowywała elementy stalowe na budowy mostów w Rosji, Mandżurii oraz Chinach. Obecnie tradycje te kontynuuje fabryka maszyn (obecny FUD – Fabryka Urządzeń Dźwigowych).

Podczas wojny polsko-bolszewickiej, w sierpniu 1920 r. Mińsk został zajęty przez Armię Czerwoną. 17 sierpnia 1920 roku, miasto zostało wyzwolone przez oddziały grupy płk. Stanisława Wrzalińskiego. Wtedy też miało tu miejsce połączenie sił polskich (po kulminacyjnym momencie bitwy warszawskiej). W tym czasie właściciele miasta gościli Józefa Piłsudskiego, Józefa Hallera i Charlesa de Gaulle’a.

W Mińsku stacjonował 7 Pułk Ułanów Lubelskich, który odegrał dużą rolę w przewrocie majowym i bohatersko walczył w wojnie obronnej 1939. W XIX wieku i do II wojny światowej miasto było zamieszkane przez dużą społeczność żydowską. W pierwszej połowie 1936 doszło tu do ekscesów, pogromu, o podłożu antysemickim. W 1940 Niemcy utworzyli tutaj getto, którego mieszkańcy 21 sierpnia 1942 zostali wywiezieni i wymordowani w obozie zagłady w Treblince. Blisko 1 tys. został rozstrzelany na dzisiejszym Starym Rynku.

W czasie II wojny światowej na terenie miasta działały Armia Krajowa i Gwardia Ludowa. Po opuszczeniu miasta przez okupanta AK przejęło nad nim kontrolę 30 lipca 1944, ale nazajutrz weszła Armia Czerwona. W nocy z 2 na 3 marca 1945 roku, NKWD zamordowało 7 przedstawicieli mińskiej elity, w tym burmistrza Hipolita Konopkę.

W okresie od 1 czerwca 1974 do 31 grudnia 1998 nie istnieje powiat miński zaś Mińsk wchodzi w skład woj. siedleckiego. W roku 1984 dokonano ostatniego dużego powiększenia miasta, m.in. o Kędzierak i Anielinę.

Źródło: pl.wikipedia.org